Vietnam’ın tarımı, gıda ithal eden bir ekonomiden küresel bir ihracat gücüne dönüşmüştür. 2025 itibarıyla Vietnam’ın tarım, ormancılık ve balıkçılık ihracatının, kahve, deniz ürünleri, pirinç ve meyve sevkiyatlarındaki güçlü artışın etkisiyle yaklaşık 70 milyar ABD dolarına ulaşması beklenmektedir (2025’te %12 artış). Başlıca pazarlar Çin, ABD ve Japonya’dır. Brezilya ve Tayland ise öğretici karşılaştırma örnekleri sunmaktadır: Brezilya artık yılda 100 milyar ABD dolarının üzerinde tarım ürünü ihraç ederken, Tayland’ın ihracatı 2024’te yaklaşık 52 milyar ABD dolarına ulaşmış ve %6 büyümüştür. Temel dersler; ticaretin serbestleştirilmesi ve pazara erişim, değer zincirlerinin geliştirilmesi, kalite standartları ile finansman ve sigorta desteğidir. Bunların her biri için Afrika ve yükselen ekonomilere yönelik somut adımlar öneriyoruz (örneğin AfCFTA’nın kullanılması, işleme bölgelerinin geliştirilmesi, laboratuvarlara yatırım yapılması, kırsal kredinin genişletilmesi). Politika yapıcılar, işletmeler ve ortaklar, Vietnam’ın başarısını tekrarlamak için bu öncelikler etrafında iş birliği yapmalıdır.

Vietnam’ın İhracat Patlaması: Veriler ve Bağlam

Vietnam’ın tarım, ormancılık ve balıkçılık sektörü olağanüstü bir büyüme göstermiştir. “Tarım, ormancılık ve su ürünleri” ihracatı 2021’de yaklaşık 48,6 milyar ABD dolarından 2024’te 62,5 milyar ABD dolarına yükselmiş ve 2025’te 70 milyar ABD dolarına yaklaşacağı öngörülmektedir. Ürün gruplarına göre 2025’te başlıca ihracat kalemleri arasında orman ürünleri (11,6 milyar ABD doları), deniz ürünleri (yaklaşık 11,3 milyar ABD doları), kahve (8,6 milyar ABD doları) ve meyve-sebze (8,6 milyar ABD doları) yer almaktadır. Yalnızca 2025’in ilk yedi ayında Vietnam, değeri yaklaşık 6 milyar ABD doları olan 1,06 milyon tondan fazla kahve ihraç ederek bugüne kadarki en yüksek kahve ihracat değerine ulaşmıştır. Pirinç ihracatı da 2024’te 9 milyon metrik ton ve 5,7 milyar ABD doları ile rekor kırmış, böylece Vietnam dünyanın üçüncü büyük pirinç tedarikçisi konumuna yükselmiştir.

Pazar dağılımına bakıldığında, Asya Vietnam’ın tarımsal ihracatının yaklaşık %45’ini (başta Çin ve Japonya), Amerika kıtası yaklaşık %23’ünü (başta ABD) ve Avrupa yaklaşık %15’ini absorbe etmektedir. İhracat yapısı geniş ölçüde çeşitlenmiştir: pirinç ve kauçuk gibi temel ürünlerin ötesinde Vietnam, küresel niş pazarlar oluşturmuştur (örneğin dünya ödülleri kazanan premium ST25 pirinci, 2024’te %50 artan durian ihracatı ve Vietnam’ın küresel biber ihracatının yaklaşık %60’ını oluşturması). Hükümetin aktif ticaret diplomasisi (STA’lar ve pazar tanıtımı) ile özel sektörün dinamizmi bu sıçramanın temelini oluşturmuştur.

Vietnam’ın balıkçılık sektörü (örneğin pangasius işleme) bu ihracat patlamasının iyi bir örneğidir: 2025’te deniz ürünleri ihracatı 11,3 milyar ABD dolarına ulaşmıştır. Sektör, 2025 yılında 1 milyar ABD dolarının üzerinde on ihracat kalemini sürdürebilmiştir; bu da ihracatçıların ham emtiadan uzaklaşarak katma değerli üretime yöneldiğini göstermektedir. Nitekim Vietnam artık bir zamanlar düşük segmentte görülen ürünlerde yüksek fiyatlar elde etmektedir: robusta kahvesi dünyanın en yüksek fiyatlı robusta ürünü haline gelmiş, Vietnam pirinci ise Japonya ve Kore’de primli fiyatlara satılmaya başlamıştır. Bu ihracat dinamizmi, tarımı yaklaşık 20 milyar ABD dolarlık bir dış ticaret fazlası üreten ve Vietnam ekonomisinin temel sütunlarından biri haline getirmiştir.

Karşılaştırmalı Görünüm: Vietnam ve Diğer İhracatçılar

Aşağıdaki tablo, Vietnam, Brezilya ve diğer yükselen ihracatçıları (Tayland, Hindistan) temel göstergeler açısından karşılaştırmaktadır:

Kaynaklar: Ulusal ticaret raporları ve OECD verileri. Listelenen tüm ülkeler dünyanın önde gelen tarım ihracatçıları arasındadır; Brezilya’nın yaklaşık 137 milyar ABD doları büyüklüğündeki tarım dış ticaret fazlası, ulaşılan ölçeği açıkça göstermektedir. Vietnam’ın yapısı, daha düşük işleme seviyeleriyle dikkat çekmektedir; bu da değer zincirinde yukarı çıkma fırsatının güçlü olduğunu göstermektedir.

Politika Reformu Zaman Çizelgesi

Vietnam’daki reformlar, 1986’daki Doi Moi dönüşümüyle başlamış; piyasa ekonomisine geçiş ve toprak reformları küçük çiftçi üretimini serbest bırakmıştır. Ticaretin serbestleştirilmesi 2000’li yıllarda hızlanmış, Vietnam 2007’de DTÖ’ye katılmış ve ASEAN ile diğer STA’lar aracılığıyla tarifeleri düşürmüştür. Ardından büyük STA’lar gelmiştir: CPTPP (2019), EVFTA/UKFTA (2020) ve RCEP (2022). Bu süreç, pazara erişimi genişletmiştir. Aynı dönemde hükümet, iç üreticileri küresel talep ve standartlarla uyumlu hale getirmek için tarımsal destek önlemleri de uygulamıştır (örneğin pirinç çiftçilerine sübvansiyonlu kredi, ihracat lisanslama reformları).

Afrika ve Yükselen Piyasalar İçin Uygulanabilir Dersler

1. Ticaret entegrasyonu ve pazara erişim

Vietnam’ın ihracat sıçraması, büyük ölçüde açık pazarlara dayanmaktadır. Afrika hükümetleri, tarifeleri ve kotaları azaltmak için ticaret anlaşmalarını aktif biçimde kullanmalıdır (örneğin AfCFTA, ikili STA’lar). Vietnam’ın DTÖ’ye (2007) katılımı ve AB ile CPTPP ortaklarıyla yaptığı STA’lar, pazarları somut biçimde genişletmiştir.
Somut adımlar: AfCFTA’nın uygulanmasına bağlılık göstermek; tarım odaklı STA bölümleri müzakere etmek; ihracat lisanslarını veya kotaları azaltmak.
Özel sektör: İhracat tanıtımlarına katılmak ve pazara giriş sürecini koordine etmek için üretici birlikleri kurmak (örneğin Vietnam Kahve/Kaju Dernekleri).
Bağışçılar/ortaklar: Müzakerecilere destek olmak ve SPS uyumunu güçlendirmek (örneğin gümrük ve altyapı iyileştirmelerini finanse etmek, düzenleyicileri eğitmek). (Örneğin Vietnam hükümeti, tarife gelişmelerine ve gıda güvenliği engellerine MoU’lar ve düzenleyici diyaloglar yoluyla proaktif biçimde yanıt vermiştir.)

2. Değer zincirlerine ve işleme kapasitesine yatırım yapmak

Ham emtianın ötesine geçmek, katma değer ve dayanıklılık sağlar. Vietnam’ın meyve ihracatını 7,1 milyar ABD dolarından 8 milyar ABD dolarına, deniz ürünlerini ise 2025’e kadar 12 milyar ABD dolarına çıkarma hedefi, işleme kapasitesine dayanmıştır (örneğin dondurulmuş, konserve ve hazır ürünler). Ülke ayrıca kaliteyi artırmak için plantasyon yenileme yatırımları yapmaktadır (örneğin 110.000 hektar yeni kahve alanı).
Somut adımlar: Hükümetler, yerel işleme kapasitesini mümkün kılmak için agro-endüstriyel parklar kurabilir ve makine yatırımlarını sübvanse edebilir (pirinç değirmenleri, soğuk hava depoları).

Firmalar: Kooperatifler veya sözleşmeli tedarik zincirleri (üretici–işleyici bağlantıları) kurmalı ve katma değerli ürünlere yönelmelidir (örneğin kuru meyveler, paketli kuruyemişler, premium pirinç). Vietnamlı uzmanlar, yüksek değerli ürün hatlarına odaklanmayı önermektedir (örneğin dondurulmuş mango/durian ihracatı).

Bağışçılar: İşleme yatırımları için kredi veya garanti sağlamalı (örneğin Dünya Bankası tarım işletmesi kredileri) ve agro-teknoloji alanında mesleki eğitimi finanse etmelidir.

3. Kalite standartlarını ve markalaşmayı güçlendirmek

Uluslararası pazarlar güvenlik ve kalite talep eder. Vietnam deneyimi, sıkı standartlara uyum sağlamanın getirisini göstermektedir: 2025’te Avrupa ve Çin’den gelen denetçiler, Vietnam’ın deniz ürünleri güvenlik sistemlerini ve ihracat tesislerini incelemiş, bu pazarların açık kalmasına katkı sağlamıştır. Vietnam ayrıca niş pazarlar için markalı “yeşil/düşük karbonlu pirinç” geliştirmiş ve premium çeşitleriyle ödüller kazanarak küresel talebi artırmıştır.
Somut adımlar: Hükümetler kalite altyapısına yatırım yapmalıdır; örneğin sertifikasyon laboratuvarları, izlenebilirlik sistemleri ve gıda güvenliği denetimi.
Özel sektör: Küresel sertifikaları benimsemeli (GlobalGAP, HACCP, Organik) ve daha iyi fiyat elde etmek için ülke markaları oluşturmalıdır (örneğin “Vietnam Rice”).
Bağışçılar/ortaklar: Standart belirleyici kurumları ve çiftçi eğitimini desteklemelidir. Örneğin FAO/WHO’nun SPS düzenlemeleri konusundaki desteği, Vietnamlı üreticilerin AB/ABD normlarına uyum sağlamasına yardımcı olmuştur. Afrikalı ihracatçılar da ürünlerini farklılaştırmak için organik veya Coğrafi İşaret (GI) programlarını değerlendirebilir.

4. Finansmanı ve risk yönetimini güçlendirmek

Uygun maliyetli kredi ve sigortaya erişim, çiftlik yatırımlarını ve ihracat büyümesini destekler. Vietnam, yüksek kaliteli pirinç üretimini teşvik etmek için sübvansiyonlu kredi sağlamış (örneğin %1 faizli pirinç kredileri) ve çiftçi maliyetlerini hafifletmek için girdi sübvansiyonları sunmuştur.

Somut adımlar: Hükümetler, kırsal kredi programlarını (kamu bankaları veya özel bankalara getirilen zorunlu kotalar yoluyla) güvence altına almalı ve çiftçileri hava koşulları ve fiyat şoklarına karşı korumak için ürün sigortasını genişletmelidir (Vietnam’ın ProAgro programı gibi).

Özel sektör: Tarım finansmanı araçları (mikro krediler, depo senetleri ve tarım tahvilleri) ve kooperatifler için kredi birlikleri geliştirmelidir.

Bağışçılar: Tarım işletmeleri finansmanı için kredi hatları ve teknik yardım sağlamalı; tarımsal sigorta havuzlarının kurulmasına destek olmalıdır (çok taraflı sigortacı modellerinden yararlanarak).

5. Altyapıyı ve tarımsal hizmetleri iyileştirmek

Son olarak, Vietnam’ın kazanımları daha iyi kırsal altyapı ve araştırma ile desteklenmiştir. Hükümet, sulama ve yollara yoğun yatırım yapmış (“Hidrolik İşler Stratejisi”) ve yayım hizmetleri ile geliştirilmiş tohumları bölgesel olarak sunmuştur.
Somut adımlar: Hükümet; çiftlikten pazara yollar, limanlar ve sulama altyapısına yatırım yaparak hasat sonrası kayıpları azaltmalıdır. Yeni teknikleri öğretmek için yayım girişimleri (mobil uygulamalar, demonstrasyon çiftlikleri) başlatmalıdır.

Özel sektör: Altyapı yatırımlarına (örneğin soğuk zincir, paketleme evleri) ve kamu-özel araştırma projelerine (Vietnam’ın tarımsal bilim ihale modeli gibi) ortak olmalıdır.

Bağışçılar: Altyapı projelerini (örneğin Afrika Kalkınma Bankası kırsal yolları) ve sürdürülebilir kapasite oluşturan tarımsal Ar-Ge çalışmalarını (örneğin CGIAR iş birliği) finanse etmelidir.

Bu derslerin her biri, bölgenin uygun ölçekte büyümesini varsayar (örneğin Doğu Afrika’nın bahçeciliği ile Sahel’in temel tahılları arasındaki farklılıklar) ve tam sonuçlarını vermesi birkaç yıl alacaktır. Ancak Vietnam’ın yerel bağlama uyarlanmış yol haritası uygulanarak, Afrika ve diğer yükselen piyasalar kendi ihracat odaklı tarımsal büyüme yollarını daha hızlı biçimde çizebilir.

Tartışma ve Eylem Çağrısı

Afrika ve yükselen piyasa politika yapıcıları, tarım-gıda iş dünyası liderleri ve kalkınma ortakları bu içgörüleri kullanarak ortaklıklar ve politika diyalogları geliştirmelidir.
Örneğin hükümetler, Vietnam’ın Tarım Bakanlığı veya önde gelen tarım-gıda şirketleriyle bilgi alışverişi programları düzenleyebilir.

Çok taraflı bağışçılar, ortak Vietnam–Afrika ticaret heyetlerini veya teknik yardımı finanse edebilir (örneğin SPS uyumu konusunda).

Özel şirketler ortak girişimler araştırmalıdır: Vietnamlı yatırımcılar, Afrika’ya aktarılabilecek kahve, pirinç veya işleme alanında uzmanlığa sahiptir.

Okuyucular, ticaret diplomasisi veya değer zinciri geliştirme konusundaki deneyimlerini paylaşarak yorum yapmaya veya bağlantı kurmaya davetlidir. Koordine eylem, hükümet reformu, iş dünyası inovasyonu ve uluslararası destek sayesinde, yükselen ekonomiler Vietnam’ın “ihracat mucizesini” tekrarlayabilir ve kendi tarımsal potansiyellerini açığa çıkarabilir.

Adalidda, dünya genelindeki ithalatçılara ve üreticilere gıda sınıfı ve endüstriyel sınıf spesifikasyonlarda manyok nişastası; ayrıca soya yağı, ayçiçek yağı, kanola yağı, mısır yağı ve palm yağı dahil olmak üzere ham ve rafine bitkisel yağlar tedarik etmektedir. Kalite, süreklilik ve yüksek hacimli ticaret taahhüdü üzerine kurulu yapımızla, güvenilir tedarik, rekabetçi arz ve sorunsuz uluslararası lojistiğe önem veren endüstriyel alıcılarına hizmet veriyoruz.

Kosona Chriv tarafından
Kurucu Ortak, Operasyon Direktörü ve Satış ve Pazarlama Direktörü

WhatsApp: +234 904 084 8867
LinkedIn: linkedin.com/in/kosona

Deko Integrated & Agro Processing Ltd
IDUBOR HOUSE, No. 52 Mission Road (Navis St. yakınında)
Benin City, Edo Eyaleti, Nijerya | RC 1360057
Web sitesi: https://dekoholding.com/tr

WhatsApp kanalımız: https://whatsapp.com/channel/0029Va9I6d0Dp2Q2rJZ8Kk0x

Kaynaklar

1. WTO Center (VCCI) – Vietnam’ın tarımsal ihracatına ilişkin haber duyuruları (Ocak 2026 ve Ocak 2025).

2. OECD (2024), Agricultural Policy Monitoring and Evaluation 2025 – Vietnam ve Brezilya ülke bölümleri.

3. TheInvestor (Vietnam News Agency), “Tayland’ın tarım ürünü ihracatı 2024’te 52 milyar doları aştı”.

4. Hanoi Times, “Vietnam’ın tarım ihracatı, değişen küresel ticaret ortamında 70 milyar dolarlık rekor seviyeye ulaştı” (Ocak 2026).

5. VietnamNet Global, “Vietnam’ın tarımı dünya lideri ihracatlarla öne çıkıyor” (Eylül 2025).

6. IBEF/APEDA (Hindistan), Agriculture and Food Industry & Exports (Hindistan FY2023–25 verileri).

7. Vietnam Tarım Bakanlığı basın açıklamaları (Tridge/Agro.gov üzerinden) – ihracat hedefleri.

Vietnam’ın tarım ihracatı, değişen küresel ticaret ortamında 70 milyar dolarlık rekor seviyeye ulaştı
https://hanoitimes.vn/vietnam-s-agriculture-exports-reach-record-usd70-billion-amid-shifting-global-trade.951166.html

Vietnam tarım ürünleri ihracatta ilk 10’da
https://www.tridge.com/news/vietnamese-agricultural-products-in-the-top--kezajy

TTWTO VCCI - (Haber) Vietnam tarımı, ihracatın yaklaşık 70 milyar ABD dolarına ulaşmasıyla temel rolünü koruyor
https://wtocenter.vn/chuyen-de/29502-vietnamese-agriculture-maintains-its-pivotal-role-with-exports-reaching-nearly-70-billion-usd

Brezilya: Tarımsal Politika İzleme ve Değerlendirme 2025 | OECD
https://www.oecd.org/en/publications/agricultural-policy-monitoring-and-evaluation-2025_a80ac398-en/full-report/brazil_43e67f35.html

Tayland’ın tarım ürünü ihracatı 2024’te 52 milyar doları aştı
https://theinvestor.vn/thailands-agricultural-product-exports-surpass-52-bln-in-2024-d14417.html

Vietnam’ın tarımı dünya lideri ihracatlarla öne çıkıyor
https://vietnamnet.vn/en/vietnam-s-agriculture-powers-ahead-with-world-leading-exports-2438265.html

TTWTO VCCI - Vietnam, 2024’te tarımsal ihracatta yeni rekorlar kırdı
https://wtocenter.vn/an-pham/26813-vietnam-sets-new-records-for-agricultural-exports-in-2024

Viet Nam: Tarımsal Politika İzleme ve Değerlendirme 2025 | OECD
https://www.oecd.org/en/publications/agricultural-policy-monitoring-and-evaluation-2025_a80ac398-en/full-report/viet-nam_954ff8cf.html

Hindistan: Önde Gelen Tarım Ürünü İhracatçıları | Hindistan’ın Tarım İhracatı Büyümesini Keşfedin
https://www.ibef.org/exports/agriculture-and-food-industry-india

Vietnam - Ticaret Anlaşmaları
https://www.trade.gov/country-commercial-guides/vietnam-trade-agreements

Umarım bu yazıyı okumaktan keyif almışsınızdır ve yeni ve faydalı bir şeyler öğrenmişsinizdir. Eğer öyleyse, lütfen tarım ve tarım işletmeciliği ile ilgilenebilecek arkadaşlarınız ve meslektaşlarınızla paylaşın.

Kosona Chriv Bey

LinkedIn Grubu'nun Kurucusu «Tarım, Hayvancılık, Su Ürünleri Yetiştiriciliği, Tarım Gıda, Tarım Teknolojileri ve Gıda TeknolojileriLinkedIn Grupları - Yapay Zeka ve Makine Öğrenimi (AI & ML) Türkiye

Kurucu Ortak, Operasyon Direktörü ve Satış ve Pazarlama Direktörü

Deko Entegre & Tarım İşleme Ltd. Şti.
IDUBOR EVİ, No. 52 Misyon Caddesi (Navis Caddesi'nden)
Benin Şehri, Edo Eyaleti, Nijerya | RC 1360057

Beni takip et

✔ WhatsApp: +2349040848867 (Nijerya) +85510333220 (Kamboçya)

✔ X https://x.com/kosona

✔ BlueSky https://bsky.app/profile/kosona.bsky.social

✔ Instagram https://www.instagram.com/kosonachriv

✔ Threads https://www.threads.com/@kosonachriv

✔ LinkedIn https://www.linkedin.com/in/kosona

✔ Facebook https://www.facebook.com/kosona.chriv

✔ Tiktok https://www.tiktok.com/@kosonachriv
 

WhatsApp Channel: https://whatsapp.com/channel/0029Va9I6d0Dp2Q2rJZ8Kk0x